Stijn Cole _ POV
Wanneer het landschap dient als vertrekpunt van een creatief concept, blijkt het een genereus onderwerp te zijn dat een bijzondere dynamiek onthult tussen de afgebeelde plek en de persoon die zich erin bevindt. Het is een van de weinige situaties waarin een kunstenaar, een waarnemer, geconfronteerd wordt met zo’n allesomvattende kracht dat hij of zij geen andere keuze heeft dan zelf het instrument van compositie en begrip te worden. Dit manifesteert zich in de timing en positionering van de eigen fysieke aanwezigheid. In zulke omstandigheden moet een landschap niet begrepen worden als de natuur zelf, maar als een gesitueerd perspectief: een gedeeltelijke openbaring, bepaald door een specifiek standpunt.
De tijd verstrijkt, verandering ontvouwt zich, en al het leven gaat verder, zelfs zonder toeschouwer. Elementen die eeuwen aan transformatie lijken te doorstaan, bestaan samen met de omstandigheden van hun omgeving en vormen een verbond dat zich uit in eindeloze variaties van vertrouwde taferelen. De effecten van entropie stapelen zich op in de hoeken en schakeringen van het licht, de wisseling van seizoenen en andere natuurkrachten, die allemaal bijdragen aan het voortdurend veranderende gezicht van plaatsen die toch herkenbaar blijven.
Iedereen — kunstenaar of niet — die zich toelegt op het vastleggen van zulke omstandigheden, moet een dialoog aangaan met de natuur als onderwerp, waarbij subtiele weerstand en spanning zichtbaar worden. De beschouwer, als actieve deelnemer, handelt via keuzes, positionering en geduld, terwijl het landschap standhoudt en enkel antwoordt door zijn momentane verschijning in absolute waarachtigheid.
Fotografie als medium lijkt de indruk van deze specifieke kwaliteiten van landschappen nog te versterken. De constante elementen verschuiven de focus naar de bewuste beslissingen van degene achter de camera: meer bepaald de timing en de positionering. Deze twee werkelijkheidsvlakken worden de middelen waarmee men zijn aanwezigheid kenbaar maakt. Een bijzondere vorm van aanwezigheid die de identiteit doet vervagen.
Het gelijknamige werk van de tentoonstelling, getiteld POV (Point of View), bestaat uit een selectie beelden die niet door Cole werden genomen, maar door hem werden gevonden. Vermoedelijk daterend uit de jaren 1980 toont de verzameling oude diafoto’s landschappen uit voornamelijk Frankrijk en België, plaatsen die de kunstenaar zelf ook vaak bezocht en daardoor kon herkennen. Herkenning wordt zo een ontmoeting doorheen de tijd, eerder dan een daad van auteurschap. Een bijzondere emotionele verbondenheid, voortkomend uit herinneringen aan het verleden, wordt zichtbaar door de ogen van een onbekende vreemde, jaren later.
Daarnaast stelt Cole een extra ingreep voor die kan worden geïnterpreteerd als een samenwerking met het mysterie van dit achtergrondverhaal: een toegevoegde filter die de opeenvolging van beelden steeds meer vervaagt wanneer ze van dichtbij bekeken worden. Cole bracht dit effect in verschillende intensiteiten aan als een indirecte aanwijzing, waarmee hij het pad van de toeschouwer subtiel stuurt om het grotere geheel beter te kunnen zien. De beelden, die zich langs de muren van Ontsteking uitstrekken, bieden de mogelijkheid om alle voortdurende veranderingen van de natuur enkel via haar meest elementaire eigenschappen waar te nemen. De optelsom van licht, kleur en textuur wordt herleid tot een raster van afwisselend cyaan, magenta, geel en zwart.
Het fragmenteren van landschappen tot elementen van technisch minimalisme is een terugkerende creatieve methode die in verschillende vormen doorheen de tentoonstelling verschijnt. Het werk Fisterra bestaat uit een systematische ordening van kleuren gebaseerd op drie kijkrichtingen op hetzelfde moment over de zee vanaf de kliffen van Fisterra in Spanje — het einde van de wereld. De geselecteerde kleuren zijn zulke universele aanduidingen van natuurlijke elementen dat ze op instinctief niveau een gevoel van herkenning oproepen. Het publiek weet misschien niet meteen welke plek de tinten voortbrengt, maar toch ontstaan gelijkaardige persoonlijke indrukken.
Een directere evocatie van herinneringen krijgt vorm in Cole’s 1:1-sculpturen, waarvan er twee in de tentoonstelling zijn opgenomen. Deze werken zijn exacte afgietsels van de rotsachtige kustlijn van een kleine baai nabij Cancale, een stad aan de Franse kust. Binnen de context van POV krijgt deze plek betekenis door Cole’s persoonlijke band ermee: als kind bezocht hij deze locatie vaak samen met zijn familie.
Door het proces van afgieten worden gewone fragmenten van de omgeving omgevormd tot afdrukken die persoonlijke en emotionele betekenis dragen. Zelfs eenvoudige details van een landschap kunnen functioneren als persoonlijke tijdscapsules: ze bewaren herinneringen, associaties en sporen van gedeelde aanwezigheid.
Alle werken in de tentoonstelling delen een gelijkaardige sentimentele ondertoon; ze worden herinneringsobjecten van dierbare momenten gedeeld met geliefden, telkens verbeeld via universele elementen — een verklaring van aanwezigheid en gedeelde ervaringen door middel van documentatie.
Hanna Julia Erdosi